Vùng Đất Điên Loạn Trong Bay Trên Tổ Chim Cúc Cu

Đã cập nhật: 4 ngày trước

Cuộc sống này vận hành theo quy luật “cá lớn nuốt cá bé” và ta tự hỏi rằng từ bao giờ thế giới lại thuộc về tay kẻ mạnh? Kẻ mà hoàn toàn nắm quyền kiểm soát và điều khiển những kẻ yếu hơn mình?


Giá như ở chiều không gian khác, sự vùng lên của những kẻ “thấp cổ bé họng” có thể lật ngược được quỹ đạo của một thế giới đầy rẫy những mưu mô toan tính này…



Tại sao bạn nên đọc cuốn sách này?


Có lẽ đây là cuốn sách mang nhiều giá trị nhất mà mình từng đọc. Những chân lý của “kẻ điên” trong câu chuyện sẽ khiến bạn ngỡ ngàng vì hệ tư tưởng không bao giờ cũ. Đó có thể là quan điểm về sự dũng cảm, đê hèn hay góc nhìn cay đắng về sự thao túng của tiền bạc, địa vị.


Hơn thế nữa, tất cả những thông điệp được diễn tả đặc sắc thông qua hình ảnh biểu tượng. Cuốn sách như một củ hành tím, vừa sâu cay, vừa bao hàm nhiều lớp lang đợi chờ người đọc bóc tách. Có lẽ vì thế, khi cuốn tiêu thuyết được chuyển thể thành phim đã giành được năm giải Oscar danh giá.


Kenneth Elton Kesey - Dấu gạch nối giữa hai thế hệ


Kenneth Elton Kesey là một tiểu thuyết gia, người viết tiểu luận và nhân vật văn hóa đối kháng người Mỹ. Ông được coi là dấu gạch nối giữa Thế hệ Beat của thập niên 1950 và những người Hippie của thập niên 1960.



Chân dung tác giả Ken Kesey (Nguồn: opb.org)


Cuốn tiểu thuyết “Bay trên tổ chim cúc cu” của ông sau khi được chuyển thể thành phim đã nhận được năm giải Oscar quan trọng nhất (Big Five). Điều này là minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị nhân văn của tác phẩm.


KHÍA CẠNH ẤN TƯỢNG


*Đây là phần phân tích chi tiết về đánh giá, cảm nhận cá nhân nên không tránh khỏi việc tiết lộ nhiều nội dung. Để đảm bảo một trải nghiệm trọn vẹn với Bookiee, các bạn hãy đọc sách trước và quay lại với chúng mình sau nhé!*


Thế giới thuộc về kẻ mạnh


Lấy bối cảnh là một nhà thương điên với những kẻ tâm thần bất ổn, câu chuyện hiện lên qua lời kể của Thủ lĩnh Bromden, một kẻ khổng lồ mang trong mình hai dòng máu của người da đỏ và da trắng, một kẻ bị cho là câm điếc, xuất hiện ở bất kì ngóc ngách nào của bệnh viện với chiếc bàn chải và công việc lau dọn của mình.


Có thể nói, dưới đôi mắt quan sát của Bromden, câu chuyện được tái hiện trở nên chân thật đến đau lòng. Là một kẻ bị “mua mất quyền làm con người”, Bromden sống lùi lũi như một con chuột trong xó bếp. Thế nhưng tất cả đã bị Kesey đánh lừa.


“Tôi đã không tự giả vờ điếc, mà chính người đời ngay từ đầu đã coi tôi là một thằng đần, mất khả năng nghe, nhìn và nói. Họ nghĩ rằng con người ta cần phải làm như thế đối với một kẻ có bề ngoài giống như tôi.”


Bức màn bí ẩn về quá khứ của Bromden được vén mở làm lộ ra những vết nứt ngổn ngang về một hiện thực trần trụi, một xã hội của đồng tiền và quyền lực. Quá khứ kinh hoàng đó được tua lại khi những kẻ da trắng đi đến, dùng tiền để tước đi quyền làm người của bộ tộc da đỏ. Ký ức về người cha bị áp bức đến chết vẫn thường trực, day dứt và ám ảnh Bromden.


“Lần cuối cùng tao trông thấy ông gục đầu bên gốc bá hương, và mỗi lần tạo thấy ông đưa chai lên miệng thì không phải ông bú cổ chai đúng hơn là rượu đã bú ông, bú ông đến kiệt khô và vàng lệch đến nỗi lũ chó quý của ông không nhận ra chủ nữa. Tao không nói rằng chúng đã giết ông. Chúng không giết ông. Chúng đã làm điều khác...”


Từ bao giờ quyền được sống như một con người lại bị đồng tiền đem ra để chi phối? Những kẻ mạnh trong xã hội khoác lên cho mình lớp áo quyền lực. Chúng cho phép thể giới vận hành theo quỹ đạo của chúng. Chúng biết cách xoay chuyển và điều khiển những kẻ yếu hơn mình, nói cách khác, chúng là những kẻ giết người mà không cần dùng dao.


Ký ức của Bromden càng chân thật bao nhiêu thì tội ác của bè lũ Liên hiệp càng được khắc sâu bấy nhiêu. Độc giả sẽ phẫn nộ trước những sự thật trần trụi bị bóc mẽ hay thương xót cho kẻ yếu thế bị đồng tiền đày đọa.


Thỏ và Sói - Cuộc chiến đã được an bài


Mụ y tá trưởng là người đứng đầu bệnh viện tâm thần. Bà ta đại diện cho Liên hiệp, một thế lực đủ sức để hạ gục bất cứ kẻ nào chống lại mình. Kesey đã thành công khi xây dựng hình tượng nhân vật mang trong mình đầy đủ phẩm chất của một lũ độc tài toàn trị. Bà ta bản chất là một con “sói” đội lốt cừu. Bà ta bóp nghẹt những con “thỏ” khi chúng có ý định phản kháng.


Kesey đã phác họa một trại thương điên với đầy đủ những kẻ dị dạng về cả nhân tính lẫn nhân hình qua lời miêu tả của Bromden. Những kẻ này bị mụ y tá trưởng khống chế bằng thứ máy móc kì dị, vậy nên trong nhận thức của chúng, bà ta luôn là kẻ giành được chiến thắng.


“Thế giới... thuộc về kẻ mạnh, anh bạn ạ. Quy luật tồn tại của chúng ta là kẻ mạnh càng mạnh thêm, ăn tươi nuốt sống kẻ yếu. Chúng ta phải học lấy cách tiếp nhận nó như một quy luật tự nhiên. Con thỏ phải nhận vai của mình và phải thừa nhận con sói mạnh hơn. Nó tự vệ bằng cái láu lỉnh, sợ hãi và tháo vát, đào lấy hang và sẽ trốn vào đây khi chó sói đến gần. Và nó chịu đựng, nó sống theo cách đó. Nó biết vị trí của mình. Không bao giờ đánh nhau với chó sói.”


Đây là lí lẽ của những kẻ điên theo như Kesey viết, điều này làm mình vô cùng hoài nghi. Họ thật sự bị điên hay thế giới làm cho họ trở nên điên loạn? Trại thương điên như một xã hội thu nhỏ với những kẻ tâm thần lập luận cho sự an phận của mình. Soi chiếu vào thực tế để thấy, bất kể một xã hội nào cũng là xã hội của những kẻ mạnh. Và những kẻ nắm trong tay tiền bạc và địa vị dường như có thể chi phối bất kỳ điều gì chúng muốn chứ đừng nói gì đến việc có ai đó đủ sức để phản kháng lại chúng.


Cái hay của Kesey là ông phác thảo nhân vật của mình theo hình dáng của một kẻ điên nhưng chừa lại cho họ một bộ óc lý tính. Có những phân đoạn ta bị thuyết phục bởi lý lẽ ấy để rồi ta tự hỏi rằng ai mới thực sự là kẻ điên? Tiếp cận với cuốn sách đầy rẫy những cạm bẫy này, ta như lạc vào một không gian mà ở đó lý trí bị đảo lộn. Phải đặt mình vào nhân vật mới có thể hiểu được: đôi khi thứ con người ta mưu cầu sự chỉ đơn giản là sự an toàn. Họ học cách chấp nhận, chịu đựng và coi đó là một cách sống khôn ngoan.


Đơn thương độc mã


Sự xuất hiện của McMurphy đã phá vỡ nguyên tắc của trại tâm thần này.


Chưa bao giờ người ta thấy một kẻ nào vô phép tắc như hắn ta. Murphy hiện lên với những ngông nghênh và cuồng dại. Hắn kích động những bệnh nhân còn lại, hắn lôi kéo những kẻ điên kia dẫm đạp lên phép tắc, khuôn khổ. Hơn ai hết, hắn là kẻ dẫn đầu không chịu khuất phục.


Không một từ ngữ nào có thể diễn tả đúng tính cách của nhân vật hơn là tình huống. Tình huống là lát cắt mà ở đó tư tưởng, tình cảm của nhân vật được khắc họa rõ nét. Kesey đặt nhân vật của mình vào những tình huống éo le để chứng minh cho sự nỗ lực đấu tranh của Murphy là có giá trị. Độc giả không khỏi đồng cảm với những nỗi đau mà Murphy phải đối mặt. Sự đồng cảm đó xuất phát từ tinh thần phản kháng mà hắn ta đáp trả đối với những kẻ mạnh hơn mình.


“Nhưng tao đã thử. Quỷ tha ma bắt, ít nhất tao cũng đã thử, không phải sao?”


Mình thật sự xúc động bởi tính chân thật mà Kesey lột tả trên trang sách. Đọc đến những phân đoạn này mình liên tưởng đến Lorca. Murphy là hiện thân của Lorca, dù còn vụng về và lắm lúc cuồng dại nhưng điểm tương đồng giữa họ là sự cô đơn của những kẻ dẫn đầu. Họ đơn độc trên con đường đấu tranh đi tìm công lý. Những tư tưởng của họ bị bó buộc bởi thế lực và thời đại. Họ muốn thoát ra khỏi những tư duy kìm kẹp ấy nhưng một cá nhân nhỏ bé không thể nào làm nên một cuộc cách mạng?!


“McMurphy không hiểu cho chúng tôi điều đó, không hiểu chúng tôi muốn an toàn. Hắn luôn tìm cách lôi chúng tôi khỏi đám sương mù, ra chỗ quang đãng, nơi người ta rất dễ bị tấn công.”


Chẳng có một cuộc cách mạng nào dễ dàng cả. Người ta quay lưng với hắn, không phải vì lý tưởng của hắn sai mà vì Liên hiệp quá mạnh. Nỗi sợ đã hằn sâu lên tâm trí của những kẻ điên này. Chúng không đủ sức để bước ra khỏi vùng an toàn của mình. Chúng yên phận với vị trí của một con thỏ. “Thỏ không ở địa vị có thể bao che cho đồng loại - hèn nhát, nhưng khôn ngoan”.


Con người càng điên thì càng mạnh mẽ


Từ đầu đến cuối, sự xuất hiện của McMurphy gắn liền với tiếng cười. Và đây cũng chính là chi tiết mà mình ấn tượng nhất. Tiếp cận với một tác phẩm lớn như thế này, rất khó để có thể bóc tách hết những lớp lang thông điệp mà tác giả mang đến. Thế nhưng với mình, tiếng cười của Murphy chính là tiếng cười châm biếm nhất mang tính thời đại.


“Ai không biết cười, người đó mất chỗ dựa. Nếu một thằng đàn ông đã cho phép đàn bà xoay cho đến mức không còn cười được nữa, thì hắn ta đã làm mất át chủ bài của mình rồi. Và chưa kịp ngoảnh lại, hắn đã nghĩ rằng mụ ta mạnh hơn hắn.”


Murphy là hiện thân của sự phản kháng. Mặc dù sống trong lòng Liên hiệp nhưng hắn không bao giờ chịu khuất phục trước Liên hiệp. Cái tôi ngông cuồng đã cứu rỗi tâm trí của hắn, vậy nên hình tượng nhân vật này luôn gắn liền với tiếng cười trào phúng.


Với hắn, tiếng cười là vũ khí đắc lực. Một người không giữ cho mình được tiếng cười nghĩa là họ mất chỗ dựa. Hắn thì không cho phép mình hụt chân. Vì hắn biết, tiếng cười của hắn đại diện cho sự đấu tranh và phản kháng. Chỉ có tiếng cười mới đủ sức làm thức tỉnh những kẻ điên c.h.ế.t chìm trong Liên hiệp. Và cũng chỉ có tiếng cười mới có thể trở thành con át chủ bài quyết định kẻ thắng trong thương vụ cá cược lớn nhất cuộc đời này.


“Bởi hắn biết để giữ được thăng bằng và để thế giới không làm mình phát điên thì phải biết cười vào mũi tất cả những gì đang làm khổ mình. Hắn biết rõ cái mặt đắng cay, nhưng hắn không để nỗi đau lấn át tiếng cười cũng như không cho phép tiếng cười thay thế nỗi đau.”


Hơn thế nữa, Kesey đã khai thác triệt để tiếng cười để biến nó thành một tiếng cười châm biếm. Murphy cười bởi hắn nhận ra quyền lực có thể kiểm soát con người và dù con người ta ý thức được điều đó cũng chưa từng nghĩ đến chuyện vùng lên chống lại. Tiếng cười đó còn là sự xót xa mà Murphy dành cho chính bản thân hắn bởi hắn biết thế lực mà mình đang đấu tranh không đơn thuần chỉ là mụ ý tá trưởng mà sau lưng mụ còn là một bè lũ Liên hiệp thối tha, mục nát.


Những kẻ điên trong trại tâm thần này đã bị khuất phục trước sự ngông cuồng của McMurphy. Dù yếu ớt nhưng bọn chúng đã dần dần thức tỉnh. Bởi chúng biết, con người càng điên thì càng trở nên mạnh mẽ. Muốn chiến thắng mụ y tá trưởng, chúng buộc phải điên hơn mụ.


“Chúng tao là những kẻ điên đang điều trị trong bệnh viện, những cái sọ dừa sứt mẻ của nhân loại. Chưa bao giờ tao nghĩ bệnh tâm thần mang lại cho con người một sức mạnh nào đó, một sức mạnh thực sự! Nghĩ mà xem, chẳng phải con người càng điên thì càng mạnh mẽ? Hitler chẳng hạn. Còn vẻ đẹp thì làm chúng ta mất trí.”


Murphy đã trở thành người dẫn đường. Hắn sẵn sàng hi sinh với tinh thần “tử vì đạo”. Hắn tạo cảm hứng, thắp ý chí và nuôi hi vọng cho những kẻ hèn nhát hơn mình.


Kiệt tác của thời đại

“Bay trên tổ chim cúc cu” là cuốn sách “điên” nhất mà mình từng đọc. Người đọc không thể áp dụng tư duy của một người bình thường khi tiếp cận với tác phẩm này. Cái “điên” mà Kesey mang lại hoàn toàn thuyết phục mình bởi những khôn khéo trong việc lồng ghép chi tiết, những tỉ mỉ trong cách xây dựng tuyến nhân vật. Triết lý và tư tưởng mà Kesey truyền tải đã đánh trúng vào những vấn đề nhức nhối của xã hội. Dưới con mắt của những kẻ điên, thông điệp được nhào nặn thành những hình thù kỳ quái nhưng thâm sâu và có sức nặng.


Giá trị hiện thực được khai thác đến tận cùng thông qua những hình ảnh ẩn dụ, những so sánh độc đáo đầy tính liên tưởng và giọng văn châm biếm sâu cay. Dù không gian của tác phẩm chỉ bó hẹp trong một trại tâm thần nhưng đã cho người đọc hình dung được về một xã hội thu nhỏ với đầy rẫy những bí bách, kìm kẹp, đã xoay chuyển và điều khiển con người như những con rối trong tay tư bản.


Sự xuất hiện của McMurphy đã trở thành chiếc chìa khóa vàng để mở cánh cửa thời đại. Dù cuộc cách mạng không thành công nhưng đã có một cuộc cách mạng khác được đánh thức trong tâm trí của những kẻ điên còn lại. Đó chính là giá trị nhân đạo mà Kesey muốn truyền tải, là sự cổ vũ ngợi ca, đồng thời cũng là niềm hy vọng cho những bứt phá của thời cuộc.


Lời kết

Tên tác phẩm - Bay trên tổ chim cúc cu - lấy cảm hứng từ những câu đồng dao trong bài vè William Matrimmator của một trò chơi dân gian trẻ em. Ngay trong tên tác phẩm, người đọc đã thấy được một hình ảnh phóng chiếu. Từ “cuckoo” có nghĩa tiếng lóng là “người điên”, “kẻ ngu ngốc” có lẽ do tiếng kêu thường xuyên và lặp đi lặp lại của loài chim này. Tổ cuckoo, từ đó có thể ví như bệnh viện tâm thần – chính là nơi diễn ra câu chuyện.” (Thuys)


Cuộc sống không phải chỉ có hai màu đen và trắng. Lý lẽ cũng không phải chỉ có hai phương diện là đúng và sai. Con người cũng không phải chỉ hoàn toàn tỉnh táo hoặc vô cùng điên rồ. Đôi khi, một người bình thường vẫn chứa trong mình những sự điên loạn ẩn sâu trong các tế bào. Và chỉ khi đối mặt với những oái oăm của cuộc đời, thứ duy nhất sẽ cứu rỗi họ có thể là sự “điên loạn” của chính bản thân mình. Bởi lẽ, con người càng điên thì càng mạnh mẽ.


“Ai đi đâu, ai về đâu

Ai bay trên tổ vượt đầu cúc cu”


Sau khi đọc bài viết này, hãy cho chúng mình biết suy nghĩ của bạn nhé!


(*) Nguồn tham khảo: banchihoa.wordpress.com


Người viết: Dương Anh Thy
Người thiết kế: Minh Thu

(*) Bản quyền bài viết thuộc về BOOKIEE.ORG. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ gồm tên người viết, tên người thiết kế và Bookiee - Sách Là Niềm Vui. Mọi hành vi sao chép hoặc trích nguồn, chia sẻ bài viết không đầy đủ đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

______________________________


Bookiee - Sách là niềm vui

👉 Fanpage

👉 VUI HƠN - ĐỌC NHIỀU HƠN

👉 Instagram

👉 Youtube

👉 Quyên góp

16 lượt xem0 bình luận

Bài đăng liên quan

Xem tất cả